Otyłość trzewna, nazywana również brzuszną, centralną lub wisceralną, to nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej głęboko w jamie brzusznej, otaczającej wątrobę, trzustkę, jelita i nerki, co odróżnia ją od tłuszczu podskórnego położonego płycej [1][2][3][4][6]. Tłuszcz ten lokalizuje się w przestrzeniach wewnątrzotrzewnowych i zaotrzewnowych, tworząc metabolicznie aktywny rezerwuar, który wpływa na pracę narządów [1][2][6].

W obrazie sylwetki dominuje brzuch jako najszersza część ciała, z relatywnie mniejszym zaznaczeniem talii, co opisuje się jako typ jabłko [1][2][6]. Taki rozkład tkanki tłuszczowej ma odmienny profil ryzyka niż rozmieszczenie podskórne i stanowi niezależny czynnik zagrożenia dla układu krążenia i metabolizmu [3][4].

Otyłość wisceralna częściej występuje u mężczyzn oraz nasila się wraz z wiekiem, a u kobiet ryzyko rośnie po menopauzie w związku ze zmianami hormonalnymi sprzyjającymi odkładaniu tłuszczu w jamie brzusznej [1][2][5][6]. Utrwalony typ sylwetki z poszerzonym brzuchem i słabo zaznaczoną talią może współistnieć z relatywnie szczupłymi kończynami i szeroką klatką [1][2][6].

Objawy obejmują uczucie duszności przy wysiłku, zgagę i dolegliwości refluksowe oraz nasilone zmęczenie, co może wynikać zarówno z mechanicznego ucisku na przeponę i narządy, jak i z zaburzeń metabolicznych towarzyszących nadmiarowi tłuszczu trzewnego [1][2][5][6].

Tkanka tłuszczowa trzewna jest bardziej aktywna metabolicznie, wydziela mediatory prozapalne i nasila insulinooporność, co skutkuje szybszym wzrostem glikemii, zaburzeniami lipidowymi oraz wzrostem ciśnienia tętniczego w porównaniu z tłuszczem podskórnym [3][4]. Różni się również od otyłości gynoidalnej typu gruszka, w której tłuszcz gromadzi się głównie w okolicy bioder i ud i ma inny profil ryzyka sercowo-metabolicznego [3][4].

Nadmiar tłuszczu wisceralnego znacząco zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego i chorób sercowo-naczyniowych poprzez nasilanie insulinooporności i niekorzystne zmiany w lipidogramie [1][2][3][4][6]. Zwiększa też prawdopodobieństwo rozwoju zespołu metabolicznego, który obejmuje współwystępowanie hiperglikemii, dyslipidemii i nadciśnienia [2][3][6][9].

Otyłość centralna sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu i może pogarszać mechanikę oddychania, co łączy się z ryzykiem bezdechu sennego oraz objawami ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego [1][2][3][4][6]. Tłuszcz otaczający narządy może je uciskać i upośledzać ich funkcję, co dodatkowo nasila zaburzenia metaboliczne [2][3][4].

Kluczowym pomiarem jest obwód talii, który według zaleceń WHO wskazuje na zwiększone ryzyko od wartości co najmniej 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn, co lepiej odzwierciedla tłuszcz wisceralny niż sam wskaźnik BMI [2][4][5]. Przydatne są także wskaźniki proporcji: WHR powyżej 0,85 u kobiet i powyżej 1,0 u mężczyzn oraz WHtR na poziomie co najmniej 0,5, które korelują z ryzykiem sercowo-metabolicznym [2][5].

W praktyce klinicznej rośnie znaczenie wskaźników obwodowo-wzrostowych i obwodowo-biodrowych, ponieważ lepiej wychwytują rozkład tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej, a tym samym potencjalne powikłania zdrowotne [2][4][7]. Pomocniczo stosuje się BMI, które klasyfikuje otyłość powyżej 30 kg/m², jednak nie oddaje ono specyfiki tłuszczu trzewnego [2][5].

Wskaźnik BMI ocenia ogólną masę ciała względem wzrostu, ale nie rozróżnia lokalizacji tkanki tłuszczowej, dlatego osoba z prawidłowym BMI może mieć podwyższony poziom tłuszczu trzewnego i znaczne ryzyko metaboliczne [2][3][6][9]. Z tego powodu diagnostyka otyłości trzewnej wymaga pomiarów obwodowych oraz oceny proporcji ciała, które lepiej wskazują realne zagrożenie dla zdrowia [2][4][7][9].

Tłuszcz trzewny promuje insulinooporność, co utrudnia komórkom wykorzystanie glukozy i prowadzi do przewlekłej hiperglikemii oraz kompensacyjnych zaburzeń hormonalnych [2][3][4]. Wydzielane cytokiny prozapalne i wolne kwasy tłuszczowe nasilają dyslipidemię i przyczyniają się do wzrostu ciśnienia, co łącznie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych [2][3][4].

Umiejscowienie tłuszczu wokół wątroby, trzustki i jelit sprzyja zaburzeniom ich funkcji, a mechaniczny ucisk w obrębie jamy brzusznej dodatkowo obciąża układ oddechowy i krążenia [2][3][4]. Skumulowany efekt obejmuje przewlekły stan zapalny niskiego stopnia, nieprawidłowości ciśnieniowe i progresję zaburzeń glukozowo-lipidowych [2][3][4].

Podstawą postępowania jest kontrolowany deficyt kaloryczny, regularna aktywność fizyczna oraz monitorowanie parametrów metabolicznych, co adresuje zarówno nadmiar energii, jak i konsekwencje metaboliczne otyłości centralnej [2][4][5][7]. Skuteczność zwiększa podejście przyczynowe łączące modyfikację stylu życia z kontrolą współistniejących zaburzeń glikemii, lipidów i ciśnienia [2][4][7].

Elementem strategii jest długofalowa zmiana nawyków żywieniowych, stopniowe zwiększanie wydatku energetycznego oraz systematyczna ocena obwodu talii i wskaźników antropometrycznych, co umożliwia ocenę redukcji tłuszczu wisceralnego [2][4][5][7][8][10]. Komplementarnym kierunkiem pozostaje leczenie przyczynowe nastawione na redukcję stanu zapalnego i poprawę wrażliwości insulinowej, zgodnie z aktualnymi wytycznymi profilaktyki kardio-metabolicznej [2][4][7][8][10].

Praktyka kliniczna przesuwa akcent z samego BMI na pomiar obwodu talii, WHR i WHtR, które lepiej prognozują ryzyko sercowo-naczyniowe i cukrzycowe związane z tłuszczem wisceralnym [2][4][7]. W terapii podkreśla się spersonalizowaną modyfikację stylu życia oraz leczenie przyczynowe celujące w mechanizmy metaboliczne otyłości trzewnej [2][4][7][8][10].

W ramach profilaktyki akcentuje się stałe monitorowanie wskaźników antropometrycznych i parametrów biochemicznych, co pozwala wcześnie wychwytywać niekorzystne trendy i korygować interwencje zanim dojdzie do powikłań [2][4][7][8][10]. Integracja działań żywieniowych i ruchowych z kontrolą ciśnienia, glikemii i lipidów stanowi obecny standard całościowego postępowania [2][4][5][7].

Otyłość trzewna to szczególnie groźny fenotyp otyłości, w którym tłuszcz otacza narządy jamy brzusznej i nasila ryzyko poważnych chorób metabolicznych oraz sercowo-naczyniowych [1][2][3][4][6]. Kluczem do wczesnego rozpoznania jest pomiar obwodu talii oraz wskaźników WHR i WHtR, a skuteczna profilaktyka i terapia opierają się na trwałej modyfikacji stylu życia i kontroli parametrów metabolicznych [2][4][5][7][9].

Źródła:

1. https://e-recepta.net/blog/otylosc-trzewna-przyczyny-objawy-leczenie/
2. https://receptomat.pl/post/zo/otylosc-trzewna
3. https://medicept.pl/otylosc-trzewna-przyczyny-objawy-leczenie/
4. https://www.lek24.pl/artykuly/otylosc-brzuszna-trzewna-przyczyny-skutki-i-skuteczne-metody-walki.html
5. https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/otylosc-brzuszna
6. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/otylosc-brzuszna-trzewna-u-kobiet-i-mezczyzn-przyczyny-objawy-diagnostyka-leczenie/
7. https://www.mp.pl/pacjent/nadwaga-i-otylosc/radydietetyka/333000,otylosc-brzuszna-trzewna-u-mezczyzn-i-kobiet-jak-sie-jej-pozbyc
8. https://ootylosci.pl/otylosc-brzuszna-przyczyny-i-leczenie/
9. https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-metaboliczne,otylosc-trzewna-nie-daje-objawow-na-zewnatrz–lekarz-wyjasnia-zagrozenia-zdrowotne,artykul,95922222.html
10. https://dobropowraca.pl/baza-wiedzy/otylosc-trzewna/